Tenkil Müzesi’nin ilk sergisi Brüksel’de açıldı

Tr724 HABER MERKEZİ | BRÜKSEL Özellikle 15 Temmuz sonrası OHAL döneminde yaşanan insan hakları ihlalleri, işkenceler, ölümler ve adam kaçırma gibi mağduriyetleri gözler önüne seren Tenkil Müzesi’nin ilk gösterimi Brüksel’de yapıldı.

Bal gibi

Tutuklu Erdal Mavi’nin cezaevinde oğlu Cemal için plastik bal şişesinden yaptığı oyuncak.

Takke

Tutuklu eş için el örgüsüyle yapılan bir takke.

Düğün hediyesi

Elif Yılıdırım, evlenme hazırlıkları yaparken tutuklanır. Ardından nişanlısı da tutuklanınca nikahı cezaevinde kıyarlar. Güzel günler için “sabır”la bekleyen Elif, çöp poşetine düğümler atarak bir teship yapar göremediği kocasına.

Umut

Esma isimli genç kadın OHAL döneminde işsiz kalan, yakınları hapse düşenler için el emeği ürünler yaparak destek olmaya çalışır. Kalp şeklindeki kutuya yazılan “umut” kelimesi arkadaşlarını hiçbir zaman unutmadığının simgesidir.

Zindan bebeği

Mert bebek daha annesinin karnındayken cezaeviyle tanıştı. Annesi hamileyken tutuklandı. Doğuma kısa süre kala tahliye edilen bebeğin bu sefer de babası tutuklandı.

Saklı çanta

Hapishane kadar polisten gizlenenler de vardır. Saklandığı yerde keçeden çantalar yaparak sevdiklerine gönderen genç bir kadının üretimleri.

Kızım için

Ev hanımı E.V. bir ay tek kişilik hücrede tutulur sonra da tutuklanır. Çocukları okulu bırakıp çalışmak zorunda kalırlar. Annesi hücrede kızı için bir çanta yapar.

Büyüteç

Abdullah Ünsal 68 yaşında gözaltına alınır. KHK ile kapatılan bir derneğin yönetim kurulunda olduğu için. Büyüteçle harfleri görebilen Abdullah Ünsal, cezaevinde de okumaktan vazgeçmez.

Emek

8 yaşındaki Melek Yılmaz’ın anne ve babasının çalıştığı kurumlar KHK ile kapatılır. Fişlenmeleri nedeniyle özel sektörde de iş bulamayan anne babasının zor durumda olduğunu gören Melek, okul masraflarını kendisi temin etmek için boncuklarla kolye, bileklik yaparak satmaya çalışır.

Risk

Ahmet H. 6 yıllık şeker hastasıdır. Polis evini basınca saklanmaya karar verir. Ancak elinde çok az inisülin kalemi kalmıştır. Risk alarak günlük dozu düşürür. Ancak polis kaldığı evi tespit eder. Kıl payı kurtulurken son inisülin kalemini unutur. Gece yarısı tüm riskleri alarak eve döner ve o inisülin kalemini alır.

Birleşen gözyaşları

Üç çocuğu, eşi, annesi ve babası ve kendisi, toplam yedi kişi bir masaya otururlar cezavinde. İlk açık görüş yapılmaktadır. Zaman ilerledikçe masadaki 7 kişi de ağlamaya başlar. İçeriye mendil sokmak da yasaktır. Masadaki tek peçete elden ele dolaşır ve 7 kişinin göz yaşlarını kendisinde toplar.

Gözlük

Tutuklu imamın cezaevinde önce gözlüğü kırılır. Ancak hapishaneye yeni gözlük alınmasına izin verilmez. Eşi cezaevi ziyareti sırasında kocası için aldığı gözlüğü kendi takarak içeri sokar. Sonra da gözlüğü kocasına verir.

Gül

Tutuklu Sezgin Çil, bitki sokulmanın yasak olduğu cezaevinde eşi için boncuktan yaptığı gülle kutlamış evlilik yıldönümlerini.

Öğretmenler günü

Her öğretmenler gününde öğrencilerinden çiçekler almaya alışkın öğretmenler için cezaevindeki arkadaşları, -Materyalin Kısa Hikayesi: Her sene öğretmenler gününde öğrencilerinden hediye almaya alışmış ihraç olmuş öğretmenlere cezaevinde arkadaşları plastik güllerle sürpriz hazırlar.

Tırnak

Ailesinden habersiz günlerce gözaltında tutulun kişinin yanına bir gece sarhoş başka biri getirilir. Ertesi sabah serbest bırakılacak sarhoşa “aileme gözaltında olduğumu söyle” diye rica eder. Ancak sarhoş adam, numarayı aklında tutacak halde değildir.

Dostluk

10 kişilik koğuşta ilerleyen arkadaşlıklar birbirlerinin çocukları için hediyeler üretmeye kadar ilerler. Tutuklu esnaf, maddi açıdan zor günler yaşayan tutuklu bir öğretmenin cezavindeki masraflarını karşılar.

Vileda

Temizlik malzemesi verilmeyen koğuşta Betül öğretmen havludan vileda paspas üretmeye çalışmış. İntihar edebileceği gerekçesiyle ip verilmeyince, pet su şişesini ince ince keserek ip yapmış ve kendi viledasını üretmiş.

Mürekkep

Boya ve fırçaları verilmeyen resim öğretmeni Veli bey, tükenmez kalemi kırarak akıttığı mavi mürekkebi, mavinin farklı tonlarını vererek eşine ve iki çocuğuna Hat Sanatı ile mesajını iletmeyi başarmış. Çerçevelenen resim evin duvarında tahliye olacak babayı bekliyor.

Kara sevda

Cezaevi kantininde satılan siyah tişörtün üzerine defalarca denemeden sonra çamaşır suyu ile kalp ve lale görünümünde “Kara Sevdam” yazar öğretmen Şaban Sarıkaya. Hazırladığı tişörtü eşinin doğum gününe yetiştirir.

Nefesim

Renklerin ve boyaların bulunmadığı hücresinde, temizlik için bulunan çamaşır suyuyla rengini değiştirdiği tişörte yazdıklarıyla, eşine sevgisini anlatıyor Onur Gökhan Bozkurt.

Mutluluğun resmi

Sezai Karatay’ın üç çocuğundan en küçüğü henüz okuma yazma bilmemektedir. Büyük çocuklarına mektupla aktarmaya çalıştığı düşüncelerini küçük oğlu için resimlere aktarır.

İlan

Tutuklu işadamı 12 yıl hapis cezası aldığında eşi hamiledir. Üstelik kız kardeşi de tutuklanmıştır. Açık görüşte eşi “gazeteleri sıkı takip et” demiş o da öyle yapmaktadır. O gün serinlemek için gazeteyi sallarken gözüne bir ilan çarpar. İlanın altında yeni doğmuş bir bebek eli ve altında “HAYALİN” yazmaktadır.

Bir tabak mutluluk

Turan öğretmen, yanlız bir akşam yemeğinden sonra önündeki tabağa İstanbul’u çizmeye başlar. Kız Kulesi’nin karşısında iki çocuğu ve eşiyle oturmuş, sakin denizi seyretmektedirler. Tabağı ailesine gönderirken bir not düşer: “Tek hayalim sizinle bu anı özgürce yaşamak”

Yama

Kıyafet kısıtlamasının bulunduğu cezaevinde öğretmen Fatih Öztürk’ün pantolonun dizi namaz kılmaktan zaman içinde yırtılır. Arkadaşları çoraptan yama yaparlar dizine. Pantolon bir süre de böylece idare eder Fatih öğretmeni.

Unutmadım

Özel bir okulun muhasebecisi Sabri Bey, üç çocuğundan birinin doğum günü için verecek hediye bulamaz cezaevinde. Ama unutmadığını, o günün takvimini kopartarak üstüne yazar. O takvim unutulmaz bir doğum günü hediyesi olarak günler sonra küçük oğluna ulaşır.

Harçlık

Gülen Hareketi Yurdunda kalmış olmak suçlamasıyla tutuklanan 21 yaşındaki kız öğrenci, ördüğü cüzdanla annesine tutuklu değilmiş gibi üniversite harçlıklarını biriktirmesi mesajını göndermiş.

Sen gittikten sonra

Üç çocuk babası Coğrafya Öğretmeni Eyüp Birinci, gözaltındayken şişeyle tecavüz edilmesi ve şişenin vücudunun içinde kırılması nedeniyle günlerce yoğun bakımda kaldı. Ailesi tecavüz olayını hastane raporundaki “kalın bağırsak ameliyatı” detayının izini sürerek ortaya çıkardı.

Bütün erkekler

Özdemir Ailesi’nin 15 Temmuz’dan hemen önce mutlu bir aile buluşmasında çektikleri bu karedeki erkeklerin tamamı hapiste. Geniş, mağdur bir aile kaldı geriye.

Geriye kalan

MİT’in yurt dışından kaçırdığı 81 kişi var. Kimi zaman da tuhaf kazalar oldu. Kaldığı apartmanın girişinde yukarıdan düşmüş şekilde bulundu Nurullah Özbaş. Ailesi balkondan atıldığını düşünüyor. Kitap kurdu olan Nurullah Özbaş’tan geriye okuma gözlükleri ve tespihi kaldı.

Kağıt yoksa

Mektup yasağının olduğu günlerde, hücrelere kağıt verilmez. Ailesini aramak için aldığı ankesörlü telefon kartının boyasını kazıyan tutuklu baba, beyazlattığı kartın üstüne çıkardığı boyalarla kızı Fatma Türkmen’i sevdiğini yazar.

Gül

Bitki yetiştirmenin yasak olduğu cezaevinde eşine ipliklerle yaptığı gülü uzatan öğretmen Emin Regaip Yüksel’e eşi, “hayatımın en anlamlı hediyesi” karşılığını verir.

Kaplumbağa

Dört çocuk babası öğretmen Emin Regaip Yüksel, yavaş ilerleyen hukuk sistemini kaplumbağa şeklinde bir anahtarlık yaparak anlatır. Anahtarlığı eşine verirken “ama kaplumbağa yavaş da olsa gideceği noktaya ulaşır” diyerek umudunu koruduğunu söyler.

Boş anahtarlık

Büyük bir hapishaneye dönüşen Türkiye’yi, bir anahtarlığın üzerine işleyen öğrenci yurdu görevlisi Abdullah Tanır, küçük oğlundan ve eşinden kendisini ayıran hapishanenin kilitli kapılarına da vurgu yapmaktadır kırmızı/beyaz anahtarlıkla. Cezaevinde tutukluların anahtarı yoktur sadece kilitler görmektedirler.

Doğum hediyesi

İlk çocuğunu beklerken tutuklanan Baba, ne doğumda bulunabilmiş ne de çocuğunu görebilmiştir. Zeytin çekirdeklerini duvara sürterek kare hale getirdikten sonra kızının ismini kazıyarak hediye bir bileklik yapar.

Özlem

Cezaevinde mektuplaşmanın yasak olduğu Olağanüstü Hal Uygulaması’nın ilk döneminde eşine olan sevgisini kağıda dökemeyince, hapishanede giydiği atletinin üzerine işlemiş tutuklu Salih Karakış.

Zaman Şahit

Gözaltına alındığı anda başlayan işkencenin izi kırılan saatin kadranına yansır. Nezarethanede saati, hatta ayakkabı bağcıkları dahi alınacaktır. Sonrasında yapılan işkencelerin şahidi yoktur belki ama “zaman” daha başlangıçta şahit olmuştur her şeye.

Yırtık

4 ve 2 yaşındaki çocukları ve eşiyle birlikte gözaltına alınan G.Y. karakolda çocukları yan taraftayken işkence görmeye başlar. Vücuduna elektrik verilir ve sürekli dövülür. Üzerindeki kıyafet de işkence sırasında yırtılır.

Yenmeyen şeker

Babasının her açık görüşte getirebildiği yegane hediye olan şekerleri yemeye kıyamayan çocuk, onları kendi yaptığı pakette biriktirir.  

Tek kıyafet

Peşindeki polislerden kaçan ve aylarca mahsur kalan öğretmenin yanında tek kıyafeti vardır. Yeni kıyafet almaya ayıracak paraları da yoktur. Aylarca tek etekle idare eder. Yıkadığı zaman dışarı çıkamaz. Etek hayatının bir parçasına dönüşür.

Sessizliğe özlem

Hapishane hayatı güçlüklerle dolu. Bilinen sıkıntıların dışında çoğu zaman sessizliğe de ihtiyaç duyuluyor. Belki de en çok kitapseverler bu durumdan etkileniyor. 8 kişilik koğuşta 24 kişi tutulan Çiğdem hanım da sessizliğe özlemini kulak tıpalarıyla gidermeye çalışmış.

Sabır

Evlendikten bir hafta sonra eşiyle birlikte gözaltına alınıp tutuklanan İbrahim Can Tunç’un sabra çok ihtiyacı vardır. Zeytin çekirdeklerini duvara sürte sürte pürüzsüzleştirip, çaydanlığın teliyle deler. Tespihinin tanelerini çeke çeke sabrı bulmaya çalışır.

Renkler

Dilek Beleş, cezaevinde büyüyen yüzlerce bebekten birisi. 1.5 yaşında annesiyle beraber dört duvar arasında hapishane çilesi çekiyor minik Dilek. İçeriye oyuncak sokulmasına bile izin verilmiyor. Kantinden alınan boya kalemleri görebildiği tek renkli ve ilgisini çeken şey. Sadece bu poşet Dilek’in dünyasına renk katıyor. Kalemleri koyacak bırakın kalemliği bir kutu dahi yok.

Pasta

Tutuklu polis memurunun üç çocuğundan birinin doğum gününe cezaevinin ziyaretçi günü denk gelir. Baba cezaevi kantininden satın aldığı bisküvilerden kızı Fatma Türkmen için doğum günü pastası hazırlar.

Özlem yıpratır

Adem Üstün, eşi ilk çocuğuna hamileyken tutuklandı. Stres nedeniyle doğum erken ve problemli oldu. Baba aylarca bebeğini ve eşini göremedi. Cezaevine bebeğin resminin bastırıldığı bir tişört gönderildi. Sürekli giyilen tişört, baba daha bebeğini göremeden yıprandı.

Nezarethane biberonu

KHK ile çalıştıkları kurum kapatılınca işsiz kalmışlardı. Yetmezmiş gibi hem eşi hem de kendisi 6 aylık bebeğiyle aynı gün gözaltına alınmıştı. Anne oğluyla 5 gün nezarette kaldı. Üzüntüden sütü azaldı, bebek doymadığı için mama veriyordu ve biberonu yıkama imkânı sadece günde bir kaç seferdi.

Müjdeci kuş

Bu minik ayakkabılar, daha yaşını doldurmadan 11 aylıkken annesiyle birlikte cezaevine giren Cemal bebeğe ait.  Soğuk beton zeminde ilk adımlarını atmaya çalışan Cemal’in her düştüğünde canı çok yanar. Bir gün yine düşer ve ve dudağı patlar. Annesi: “Rabbim benim günahlarım var ama bu yavrunun halini sen biliyorsun” diye dua eder.

Minik kalpler

Üç çocuk annesi E.Y. mesleğinden ihraç edildikten sonra tutuklanır. Ailesinden çok uzak bir cezaevine nakledilir. Ayda bir kez görebildiği çocuklarına duyduğu hasreti ördüğü küçük kalplere işler.

Mavi ojeli sandalet

Yasemin, annesi ve iki ablasıyla Meriç’i botla aştığında henüz 5 yaşındaydı. Gazeteci olan babasından dolayı annelerinin tutuklanma tehlikesi vardı. 2016’nın Ağustos ayında Yunanistan’a geçmişlerdi ama gerisi bilinmezliklerle doluydu. Kaçakçıların yol göstermesiyle bir başka pasaportla Avrupa’ya geçmeyi denemişler ama yakalanmışlardı. İki ay çok zor şartlarda idare ettiler.

Mavi Ojeli Kız

Yasemin A., annesi ve iki ablasıyla Meriç’i botla geçtiğinde henüz 5 yaşındaydı. Gazeteci olan babasından dolayı annelerinin tutuklanma tehlikesi vardı. 2016 Ağustos’unda Yunanistan’a geçmişlerdi ama sonrası yoktu. Kaçakçıların yol göstermesiyle bir başka pasaportla Avrupa’ya geçmeyi denemişler ama yakalamışlardı.

Hasret dolu mektup

İhraç edilip gözaltına alındıktan sonra işkence gören bir coğrafya öğretmeniydi O. 22 Temmuz 2016’da görevden uzaklaştırılmıştı. 24 Temmuz’da evinden gözaltına alındığı sabah, polis aracında işkenceye başlandı. KOM’da 5 gün boyunca feci şekilde işkence gördü. Yorgun bedeni daha fazla dayanamayınca yoğun bakıma kaldırıldı. Ailesinden habersiz, bağırsaklarından ameliyat edildi.

Hapishane bebekleri

Polisten gizlenen Hatice isimli genç kadının örgü serüveni tutuklu kadınlara hediye düşüncesiyle başlar. Annesi, babası tutuklu çocukları eğlendirmek, biraz olsun yüzlerini güldürmek için gecesini gündüzüne katıp bebek örer. Plastik oyuncakların dahi yasaklandığı cezaevlerine girebilen nadir oyuncaklardandır örgü bebek.

Darp

Gözaltında işkence gören tutuklu öğretmenin kırık gözlüğü yaşadığı şiddetin izlerini taşıyor.

Cennette buluşalım yavrum

Anaokulu öğretmeni Hamide Şenyurt, sekiz defa düşük yapar. Dokuzuncu bebeği anne karnında tutunmayı başarır. Ancak doğumuna kısa süre kala KHK ile mesleğinden ihraç edilince yaşadığı üzüntüyle bebeğini kaybeder. Bebeğinin cenazesinde “cennette buluşuruz yavrum” diye gözyaşları döker. Acısını içine atan Hamide öğretmen kanser olur. Hızla ilerleyen hastalığın tedavisi sürerken yürüyemeyecek halde gözaltına alınır ve kilometrelerce uzağa,

Çay

Hapishanedeki dertli akşamların çay sohbetlerinden bir hatıra…

Bezden balık

H.Ş. mesleğinden ihraç edildikten sonra tutuklandı ve 9 yıl 10 ay ceza aldı. Cezaevinde çok sevdiği yeğeni için bir şeyler yapmak istedi. İmkanlar kısıtlıydı. Şartları zorlayarak mutfak bezlerinden işte bu balığı hazırladı.